Fotografie dossiers

Dressuur van het oog|Vormgeving van fotografie analyseren

Aart Klein | Veerse Gatdam (1966)

Hoeveel vormgeving komt er bij fotograferen kijken? In sommige opzichten is fotografie vorm te geven als ieder ander beeld, maar het heeft ook zijn specifieke eigenschappen. Het kunnen benoemen van vormgevingsaspecten kan helpen bij het maken van bewuste keuzes in je eigen fotografie. Je kunt dan beslissen of je de werking van een bepaalde vormgeving wilt gebruiken om jouw bedoeling met een foto te benadrukken of juist niet. Dat is het doel van dit dossier.


 

Aan de hand van voorbeelden uit de collectie van het Nederlands Fotomuseum analyseer je de vormgeving van het fotografisch beeld. Vormgeving van beeld is iets dat hoofdzakelijk intuïtief ontstaat. Het benoemen ervan helpt bij het nadenken over wat je met vormgeving kunt bereiken. Zie dit dossier dus als een manier om je intuïtie te scherpen als maker èn beschouwer van beeld.

Cathelijne Hoorn
De auteur van dit dossier is kunsthistoricus en tekstschrijver en werkte in uiteenlopende functies bij verschillende archieven en musea. Telkens stond daarbij de fotografie centraal.

1. Inleiding

 

Om bewuste keuzes te maken over de vormgeving van je eigen fotografie is het nuttig de belangrijkste aspecten van vormgeving van beeld, de beeldaspecten, te kunnen benoemen. Dat is het doel van dit dossier. Aan de hand van voorbeelden uit de collectie van het Nederlands Fotomuseum analyseer je vormgeving van het fotografisch beeld. Het is iets dat meestal intuïtief ontstaat. Het benoemen ervan helpt bij het nadenken over wat je met vormgeving kunt bereiken.

Lees meer

2. Subjectief waarnemen is een eitje

Ieder mens heeft bij het bekijken van een foto zijn persoonlijke associaties. Kijk maar eens naar de foto van Cas Oorthuys. Iemand loopt over straat met een varken aan een touw. Je kunt je voorstellen dat de associaties van de toenmalige buurman van deze man anders zullen zijn dan die van een houder van scharrelvarkens en van jou. Het is je standplaatsgebondenheid. Factoren als je opvoeding, kennis, ervaringen, leeftijd en geslacht zijn bepalend voor de manier waarop jij kijkt. En die kan hoogstindividueel zijn.

Lees meer

3. Objectief waarnemen is een kunst

Toch zijn er ook een objectieve manieren om naar beeld te kijken. Eén ervan is het analyseren van fotografisch beeld met behulp van de beeldaspecten. Je kijkt dan uitsluitend naar hoe het beeld is vormgegeven. Veel kunsthistorici hebben zich gebogen over het benamen en benoemen van die verschillende beeldaspecten en over de manier waarop de aspecten kunnen worden ingedeeld is ook flink gediscussieerd.

Lees meer

4. Kleur

De belangrijkste begrippen

Over het mengen van kleuren heb je waarschijnlijk al menig aflevering van Sesamstraat gezien. Johannes Itten (1888-1967), een Zwitserse kunstschilder en ontwerper mag je verantwoordelijk voor al die kleureducatie houden. Hij is de grondlegger van de kleurenleer en alles wat er later over kleur getheoretiseerd is, is een variatie, verbetering of uitbreiding van of op zijn kleurenleer. In het artikel Verdiepen staat de titel van zijn standaardwerk wat je beslist moet lezen als kleur je interesseert. Hier zie je de kleurencirkel zoals Itten hem zich voorstelde.

Lees meer

5. Compositie

Kijken naar ordening in fotografisch beeld

Compositie, de manier waarop de verschillende onderdelen van het beeld zijn geordend, is een beeldaspect dat concreet aanwezig is in fotografie. In dit dossier wordt onderscheid gemaakt tussen compositiemiddelen en compositiegrondvormen. De compositiemiddelen hebben betrekking op de manier van ordenen van beeldelementen binnen een beeldvlak. Sommige van die manieren om te ordenen leiden tot een totaalbeeld dat zo vaak voorkomt dat het een type is geworden. Je noemt die typen compositiegrondvormen. Een compositiegrondvorm heeft betrekking op het beeldvlak als geheel.

Lees meer

6. Licht

De werking van licht in fotografisch beeld

Fotografie zou je bijna een materialisatie van licht kunnen noemen. Het speelt in ieder geval een cruciale rol bij de totstandkoming van fotografie. Je zou er een filosofische discussie over kunnen hebben of licht werkelijk aanwezig is in fotografie of niet. Kun je de aanwezigheid van licht alleen erkennen als de lichtbron zelf zichtbaar is op de foto? Zo’n direct aanwezige lichtbron kan een lamp zijn, vuur, de zon of zoals in de onderstaande foto van Dolf Kruger, een gloeiend stuk smeedwerk.

Lees meer

7. Beweging

Hoe beweging werkt in fotografisch beeld

Een fotograaf die zegt dat hij een foto heeft gemaakt waar heen-en-weer springende mensen op staan, vergist zich. Dat kan niet. Heen-en-weer springen is namelijk een geheel van bewegingen en een foto kan alleen een enkel stilstaand beeld vastleggen. Toch zijn er manieren om beweging te suggereren en de grenzen van die beperking zo ver mogelijk te verleggen. Het menselijk brein laat zich graag door zo’n poging strikken, dat houdt namelijk meer van verhalen dan van losse flodders. Het zoeken naar beweging is in feite het zoeken naar een verhaal.

Lees meer